โรคของเห็ด

โรคเห็ด หมายถึงอาการผิดปกติที่ดอกเห็ดแสดงออกทางรูปร่าง เช่น ดอกเล็ก แคระแกรน หรือทางด้านโครงสร้าง เช่น ดอกสมบูรณ์แต่มีจุดแผลในกรณีของเห็ดที่เพาะในถุงขี้เลื่อย หมายถึงการที่เส้นใยเห็ดไม่เจริญเติบโตหรือเส้นใยไม่เดินดิน หรือเส้นใยเดินแต่หยุดชะงัก เนื่องจากมีเชื้อราอื่นเจริญได้เร็วกว่า หรือเส้นใยเดินและมีเชื้อราอื่นปนเปื้อนในถุงเพาะเห็ดเป็นบางส่วน
โรคของเห็ดโดยทั่วไป แบ่งเป็น 2 ประเภท คือ
1. โรคเห็ดที่เกิดจากเชื้อมีสาเหตุ
2. โรคเห็ดที่เกิดจากเชื้อไม่มีสาเหตุ

————————————————————————————————

โรคเห็ดที่เกิดจากเชื้อมีสาเหตุ

เกิดจากเชื้อรา เชื้อบักเตรีหรือเชื้อไวรัส หรือเกิดจากไส้เดือนฝอย เชื้อราบางชนิดทำให้เส้นใยเห็ดเจริญเติบโตช้า หรือชะงักการเจริญเติบโต เรียกว่าเป็นเชื้อราแข่งขัน หมายถึงเป็นพวกที่เจริญเร็วกว่าและแย่งอาหารจากเชื้อเห็ด เชื้อราบางชนิดเป็นพวกสร้างสารปฏิชีวนะ ที่มีผลไปชะงักการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์อื่นๆ รวมทั้งเส้นใยเห็ด ส่วนโรคที่เกิดจากเชื้อไวรัส ได้แก่ โรคไวรัสของเห็ดสกุลนางรม เป็นต้น

เชื้อราที่เกิดขึ้นสามารถเกิดขึ้นได้ตั้งแต่ระยะหัวเชื้อ ซึ่งอยู่ในรูป ของอาหารวุ้น หรือในรูปของเมล็ดข้าวฟ่าง หรือหัวเชื้อเห็ดฟางในฟางหมักกับขี้ม้า และเปลือกบัวบรรจุในถุงพลาสติก ตลอดจนถุงเห็ดที่บ่มไว้เพื่อเตรียมเปิดดอก แม้แต่ในแปลงเพาะเห็ดฟาง หรือในโรงเรือนเพาะเห็ดแชมปิญอง และเห็ดฟางแบบอุตสาหกรรม เชื้อราเหล่านี้อาจจะเป็นเชื้อราจำพวกเชื้อราปนเปื้อน หรือเชื้อราแข่งขัน และ เชื้อราที่เป็นวัชพืช (weed fungi) หรือเชื้อราที่ทำให้เกิดโรคกับดอกเห็ดหรือเส้นใยเห็ดก็ได้

—————————————————————————————————

โรคเห็ดที่เกิดจากเชื้อไม่มีสาเหตุ

ลักษณะ อาการผิดปกติบางชนิดของดอกเห็ด เกิดจากสภาพแวดล้อมไม่เหมาะสม เช่น การแปรปรวนของอากาศ อุณหภูมิเปลี่ยนแปลงไปจากที่ควรเป็นตามฤดูกาล ความชื้นในวัสดุเพาะไม่เพียงพอ หรือสภาพภายในโรงเรือนเพาะเห็ดไม่เหมาะ เช่น มีแสงมากเกินไป ความชื้นสัมพัทธ์ในอากาศมีน้อย และโรงเรือนมีปริมาณก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เกิดมากเกินไป หรือเกิดจากการเสื่อมของหัวเชื้อ หรือลักษณะผิดปกติบางชนิดทางพันธุกรรม โรคที่เกิดจากเชื้อไม่มีสาเหตุ ได้แก่

1. โรคราสนิมของเห็ดเป๋าฮื้อ ลักษณะดอกเห็ดภายนอกและโคนดอกจะเป็นสีซีด ๆ สีน้ำตาลคล้ายสนิม บางแผลขยายมารวมกันเกิดเป็นบริเวณสีน้ำตาลขนาดใหญ่กลายเป็นสีน้ำตาลครึ่งดอก จนกระทั่งเกือบหมดทั้งดอก ถ้าเกิดโรคในขณะดอกเห็ดยังเล็ก ดอกจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล ฝ่อแห้ง มักเกิดกับดอกรุ่นแรกและในระยะเปลี่ยนอากาศ เช่น จากร้อนเป็นฝน ฝนเป็นหนาว

2. โรคดอกหงิกของเห็ดสกุลนางรม ลักษณะอาการบนดอกเห็ดนางรมและเห็ดภูฎานคล้ายคลึงกัน คือดอกเห็ดเกิดเป็นกระจุก กระจุกละหลายดอก ประมาณ 5 – 15 ดอก แต่ละดอกมีขนาด ประมาณ 1 – 2 เซนติเมตร แต่ไม่เกิน 4 เซนติเมตร หมวกดอกไม่บาน หรือไม่คลี่ออก ก้านดอกอาจเกิดเดี่ยว ๆ หรือติดเป็นเนื้อเดียวกันกับก้าน ดอกเห็ด 3-4 ดอก ขอบหมวกหงิกงอหยักไปมา หรือขอบหมวกม้วนออก
อีกลักษณะคือก้านยาวบิดเบี้ยวผิดปกติ ไม่มีหมวกดอกหรือก้านดอกเห็ดใหญ่กว่าผิดปกติ หมวกดอกเป็นกรวยคล้ายปากแตร ดอกเล็กและไม่คลี่บาน ครีบของดอกหยักเป็นคลื่น ครีบไม่ชิดติดกัน และครีบเป็นเนื้อเดียวกันกับก้านดอก ยังคงมีสีขาว หรือขาวนวลปกติ หรือสีเทาอ่อนๆ ลักษณะอาการบนดอกเห็ดเป๋าฮื้อมีก้านดอกสั้นผิดปกติ ลีบไม่สมบูรณ์ หมวกดอกมีขนาดเล็กบิดเบี้ยว ดอกไม่คลี่บานออก ดอกมีขนาดใหญ่ขึ้น แต่ไม่บานเต็มที่ ขอบดอกหยักโค้งลงมา บางดอกขอบดอกม้วนหงิกงอ หมวกดอกบางดอกแตกเป็นติ่ง ๆ บนก้านดอกเดียวกัน ดอกเห็ดมีสีเทา ทั้งด้านหน้าและด้านหลัง

3. โรคไวรัสของเห็ดนางรม หมวกเห็ดนางรมม้วนขึ้นหรืองอลง ดอกมีขนาดเล็ก ขอบดอกไม่เรียบเมื่อถูกน้ำจะฉ่ำน้ำมากกว่าปกติ หรือดอกแคระแกรน ช่อดอกสั้นเป็นกระจุก เชื้อไวรัสนี้สามารถถ่ายทอดได้
ด้วยวิธีสัมผัส และสามารถป้องกันได้โดยไม่ใช้ดอกที่สงสัยว่าจะเป็น โรคนี้ไปทำพันธุ์ (ต่อดอก)

แนวทางการแก้ไขปัญหา

1. การถ่ายเทอากาศ ตรวจดูสภาพโรงเรือนว่ามีช่องระบายอากาศเพียงพอหรือไม่ หรืออาจเพิ่มช่องเปิด – ปิด (บานกระทุ้ง) ที่ด้านข้างทั้งสองด้าน เพื่อระบายอากาศและป้องกันการสะสมก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ควรเปิดประตูและหน้าต่างในตอนเช้ามืด เพื่อระบายอากาศ

2. แสงสว่าง ตรวจความเข้มของแสงในโรงเรือนให้มีความสว่างเพียงพอกับการพัฒนาการเจริญเติบ โตของดอกเห็ด และให้พร้อมสำหรับตรวจความผิดปกติต่าง ๆ ของโรงเรือนและดอกเห็ด โดยใช้วิธีเปิดช่องหน้าต่าง หรือช่องแสง หรือใช้แสงไฟช่วย โดยเฉพาะช่วงเก็บเห็ดตอนเช้ามืด

3. ความชื้น ความชื้นที่ตรวจดูมี 2 อย่าง คือ ความชื้นสัมพัทธ์อากาศภายนอกโรงเรือน และความชื้นภายในโรงเรือนระยะเปิดดอกความชื้นโดยทั่วไปควรอยู่ระหว่าง 80 – 90 % ความชื้นใน
โรงเรือนสัมพันธ์กับอุณหภูมิสูงต่ำของอากาศภายนอก ดังนั้นฤดูหนาวอากาศแห้ง ความชื้นต่ำ ควรใช้ผ้าพลาสติกกบโรงเรือนด้านใน ไม่ควรเปิดประตู หน้าต่างโรงเรือนไว้เพราะความชื้น จะระเหยไป การให้น้ำ 3 เวลา จะช่วยให้โรงเรือนมีความชื้นพอเหมาะ ส่วนในฤดูร้อนอุณหภูมิภายนอกโรงเรือนจะสูง
ควรให้น้ำวันละหลาย ๆ ครั้ง รดน้ำที่พื้นที่ข้างฝาและหลังคาจะช่วยให้โรงเรือนมีความชื้นตามที่ต้องการ นอกจากนี้ควรมีการระบายอากาศภายในโรงเรือน
4. สูตรอาหาร สูตรอาหารที่ใช้เป็นสูตรมาตรฐานหรือดัดแปลงเพิ่มธาตุอาหารบางชนิดเข้าไป การเปลี่ยนแปลงทางเคมีและฟิสิกส์ของวัสดุไม่สมดุล ทำให้คุณภาพของวัสดุและธาตุอาหาร เปลี่ยนไปด้วย

——————————————————————————————————

โรคของเห็ดถุง

โรคของเห็ดถุงที่พบโดยทั่วไป มีดังนี้
โรคซึ่งเกิดจากเชื้อรา เกิดได้ทั้งจากเชื้อราแข่งขันและเชื้อราโรคเห็ด (disease fungi) โดยทั่วไปเชื้อราปนเปื้อนหรือเชื้อราแข่งขันมักจะเกิดขึ้นกับขี้เลื่อย ซึ่งเป็นวัสดุเพาะขณะกำลังบ่มเชื้อ เชื้อราเหล่านี้ ส่วนใหญ่เป็นพวกที่เส้นใยเจริญเร็วมาก เมื่อเกิดเชื้อราแข่งขัน จะสังเกตเห็นเส้นแบ่งเขต (Zone line) ที่บริเวณเส้นใยเห็ดเจริญมาบรรจบกันกับเส้นใยของเชื้อราปนเปื้อน หรือถ้ามีเชื้อราอื่นเกิดขึ้นบริเวณปากถุง เช่น เชื้อรา Neuropora ทำให้เกิดการระบาดไปทั่วทั้งโรงเพาะ การเกิดเชื้อราปนเปื้อนในถุงเพาะเห็ด มักเป็นสาเหตุให้การเพาะเห็ดได้รับความเสียหาย ผลผลิตเห็ดลดลง

เชื้อราสาเหตุได้แก่
1. เชื้อรากลุ่มแอสเพอร์จิลลัส (Aspergillus) ลักษณะบางส่วนของถุงเห็ดหรือก้อนเชื้อเห็ดมีสีเขียวเข้มเกือบดำ หรือสีน้ำตาล เกิดติดกับบริเวณที่มีสีเขียวเข้ม อาจเกิดที่ส่วนบนใกล้ปากถุงแล้วลามลงไปข้างล่าง หรืออาจเกิดจากด้านบนขึ้นไปก็ได้ เมื่อนำก้อนเชื้อเห็ดไปแยกเชื้อบริสุทธิ์พบว่า มีเชื้อ Aspergillus 3 กลุ่ม คือ Aspergullus flavus, A. fumigatus, A. niger

2. เชื้อราโบไตรโอดิฟโพลเดีย (Botryodiplidia) หรือราดำ ทำให้ขี้เลื่อย
ในถุงเพาะเห็ดมีสีน้ำตาลเข้มเกือบดำ โดยเริ่มแรกเชื้อรามีสีขาว ต่อมา
เชื้อราสีขาวจะขยายกว้างขึ้นเรื่อยๆ เมื่อทิ้งไว้นานๆ สังเกตเห็นก้อนเล็กๆ สีดำนูนออกมาที่ผิวของถุงพลาสติก ก้อนสีดำคือส่วนขยายพันธุ์ของเชื้อราที่เรียกว่า pycnidium ซึ่งภายในมีสปอร์เกิดขึ้นมากมาย

3. เชื้อรากลุ่มราเขียว หรือ Green mould (Trichoderma Gliocladium) เนื่องจากสปอร์ของเชื้อรามีสีเขียวอ่อนใส เมื่อเกิดรวมกันหนาแน่นทำให้เห็นเป็นหย่อมสีเขียวมะกอก หรือเขียวเข้มในถุงเห็ด ครั้งแรกจะเห็นเส้นใยสีขาวเจริญเติบโตดีในก้อนเชื้อเห็ดแล้วเปลี่ยนสีไป เนื่องจากเชื้อรา
มีอายุมากขึ้น เชื้อราเขียวที่พบมีดังนี้

- ราเขียว Gliocladium sp. ซึ่งเชื้อรา G. virens ยังทำให้เกิดโรคกับดอกเห็ดนางรมได้
– ราเขียว Trichoderma spp.ได้แก่ T.harzlianum hamatum, T.aureoviride

4. ราเขียวเพนนิซิเลียม และเพซิโลไมซีส (Penicillum หรือ Pacelomyces) รา 2 ชนิดนี้มีลักษณะรูปร่างทางสัณฐานวิทยาคล้ายคลึงกันมาก เป็นพวกที่สร้างสปอร์จำนวนมาก Pacelomyces มักเกิดในถุงเพาะเห็ดหอม

5. ราสีส้ม หรือราร้อน (Neurospora sp.) ลักษณะเป็นผงสีชมพูอมส้ม หรือเป็นก้อนติดกันสีชมพู บางถุงอาจมีราสีส้มเกิดที่ก้นถุงได้ ราสีส้มมักเกิดเป็นกระจุกบริเวณปากถุง เชื้อระยะนี้สร้างส่วนขยายพันธุ์ (สปอร์) ในระยะ Imperfect stage จึงเรียกเป็นเชื้อรา Monilia ราสีส้มทำให้เส้นใยเห็ดเจริญไม่ได้ เนื่องจากเชื้อรานี้เจริญเร็วปกคลุมเชื้อเห็ดเสียก่อน

6. ราเมือก (Slime Mould) ลักษณะเป็นเส้นเมือกสีเหลืองชัดเจนที่บริเวณด้านข้าง ๆ ถุง และบริเวณปากถุง มักเกิดกับถุงเห็ดที่เก็บดอกไปแล้วหลายรุ่นและเป็นถุงที่อยู่ด้านล่าง ถุงเห็ดหูหนู ที่กรีดถุงด้านข้างเมื่อรดน้ำนาน ๆ ทำให้ถุงเห็ดแฉะ หรือถุงเห็ดภูฐานที่หมดรุ่นแล้ว แต่ยังไม่มีการขนย้ายเพื่อทำความสะอาดโรงเรือน

การป้องกันการเกิดเชื้อราปนเปื้อนในถุงเพาะเห็ด

1. ตรวจสอบความสะอาดและความบริสุทธิ์ของหัวเชื้อก่อนซื้อ
2. ถ่ายเชื้อหรือใส่เชื้อในห้องที่สะอาดปราศจากฝุ่นและลมพัด
3. คัดแยกถุงเสียถุงแตก มีจุกสำลีขึ้น ไปนึ่งใหม่หรือเผาทำลาย
4. รักษาความสะอาดโรงเพาะ และบริเวณรอบ ๆ ฟาร์ม
5. เมื่อเก็บผลผลิตหมดแล้ว ควรพักโรงเห็ดประมาณ 2-3 สัปดาห์
เพื่อทำความสะอาด พ่นยาฆ่าแมลงหรือเชื้อราก่อนนำเห็ดชุดใหม่

โรคที่เกิดจากเชื้อบักเตรี

1. โรคเน่าสีน้ำตาลของเห็ดภูฎาน เกิดจากเชื้อซูโตโมแนส โทลลาสซิโอ (Pseudomonas tolaasii) ลักษณะอาการคือหมวกเห็ดด้านบนเป็นจุดสีเหลืองแล้วเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลขยายไป ทั่ว หมวกก้านดอกมีแผลเป็นปื้นสีเหลือง หรือสีน้ำตาลแดง แผลนี้ยุบตัวได้ โรคนี้มีผลทำให้ดอกเห็ดมีขนาดเล็กกว่าปกติ ผิวหมวกมีสีน้ำตาลอ่อนช้ำไม่เป็นที่ต้องการของตลาด

2. โรคจุดสีน้ำตาลของเห็ดเป๋าฮื้อ และโรคเน่าเหลืองของเห็ดสกุลนางรม (เห็ดนางรม เห็ดภูฎาน) เกิดจากเชื้อซูโตโมแนส ฟลูโอเรสเซนส์ (Pseudomonas fluorescens) ลักษณะอาการของเห็ดเป๋าฮื้อคือ
ดอกเห็ดที่เพิ่งโผล่ออกมามีสีเหลืองซีด บางดอกมีการม้วนงอไม่สมบูรณ์ ดอกไม่พัฒนา ส่วนดอกที่เจริญออกมาได้ดีวันต่อมาจุดสีน้ำตาลจะเข้มและยุบตัว ส่วนอาการในเห็ดสกุลนางรมคือดอกเห็ดที่เพิ่งโผล่ออกมาสีเหลือง ดอกมีขนาดเล็กกว่าปกติ ดอกม้วนงอ ดอกเห็ดเหี่ยวเหลืองทั้งกระจุกและไม่พัฒนา โรคนี้ทำให้เก็บหมวกดอกไม่บานเต็มที่ ก้านลีบเป็นกระจุก หมวกดอกด้านบนและด้านล่าง รวมทั้งก้านดอกมีจุดสีน้ำตาลอ่อนประปรายอีก 1 – 2 ผลผลิต ดอกเห็ดในรุ่นแรกไม่ได้ผลผลิต และถ้าปริมาณเชื้อมีมากและลงไปในถุงเห็ดจะทำให้เกิดความเสียหายหมดทั้งรุ่น

การป้องกันกำจัดโรคที่เกิดจากบักเตรี

ลด ความชื้นในโรงเพาะไม่ให้เกิด 80 – 85 % การรดน้ำไม่ควรให้หยดน้ำค้างอยู่บนดอก ควรให้ผิวหน้าของดอกเห็ดแห้งภายใน 3 ชั่วโมง ถ้าจำเป็นให้รดด้วยน้ำคลอรีน (คลอร็อกซ์ หรือไฮเตอร์ละลายน้ำ) อัตราส่วน 10 ซีซี ต่อน้ำ 1 ปิ๊บ เพื่อฆ่าเชื้อโรค

**********************************************************

ที่มาของข้อมูล: สำนักวิจัยพัฒนาเทคโนโลยีชีวภาพ กรมวิชาการเกษตร

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s